Staða einstæðra mæðra og barna þeirra í íslensku velferðarsamfélagi

Útdráttur

Í þessari rannsókn er sjónum beint að stöðu einstæðra mæðra í samanburði við mæður í sambúð. Samkvæmt Hagstofu Íslands voru einforeldrisfjölskyldur 12.670 árið 2024, þar af 10.974 þar sem konur deildu lögheimili með börnum sínum. Hér er því um fjölmennan hóp að ræða en þrátt fyrir það hefur staða þeirra lítið verið rannsökuð með áherslu á félags- og efnahagslegar aðstæður. Fyrirliggjandi rannsóknir sýna að einstæðar mæður bera oft meginábyrgð á framfærslu barna, uppeldi þeirra og heimilishaldi. Rannsóknin byggir á símakönnun frá árinu 2022 meðal kvenna á Íslandi á aldrinum 25–64 ára. Í greiningunni er lögð sérstök áhersla á mæður á aldrinum 25–49 ára, þegar ábyrgð á umönnun barna og staða á vinnumarkaði er hvað mest krefjandi. Skoðaðir eru þættir sem snúa að stöðu á húsnæðismarkaði, efnislegum skorti og fjárhagslegum lífskjörum. Þá er kannað hvort munur á stöðu ólíkra fjölskylduforma skýrist af félags- og lýðfræðilegum breytum eða hvort hann bendi til kerfislægs ójafnaðar. Niðurstöður sýna að þrátt fyrir mikla atvinnuþátttöku einstæðra mæðra í úrtakinu búa þær við talsvert meira fjárhagslegt óöryggi en mæður í sambúð. Tekjur þeirra nægja síður fyrir hefðbundnum útgjöldum heimilisins og fjárhagslegir erfiðleikar eru algengari, meðal annars þegar kemur að því að uppfylla grunnþarfir barna og tryggja þátttöku þeirra í samfélaginu. Þó svo að hluti munarins skýrist af félags- og lýðfræðilegum breytum helst sambandið þegar fyrir þeim er stjórnað, sem bendir til að undirliggjandi kerfislægir þættir hafi einnig áhrif.