Efnahagslegur hreyfanleiki innan lífshlaupsins og ójöfnuðar á Íslandi frá 2000 til 2023

Útdráttur

Í þessari grein er birt fyrsta heildstæða rannsóknin á efnahagslegum hreyfanleika frá ári til árs á Íslandi, byggt á skráargögnum sem ná til allra sem voru með skráða búsetu á Íslandi í heilt ár frá og með árinu 2000, til og með ársins 2023. Þó tekjuójöfnuður hafi verið rannsakaður ítarlega á Íslandi er mun minna vitað um hvernig tekjur einstaklinga þróast yfir tíma og áhrif þess á ójöfnuð í íslensku þjóðfélagi. Í greininni er fjallað um bæði algildan hreyfanleika, skilgreindum sem breytingar á heildartekjum á milli ára, og afstæðan efnahagslegan hreyfanleika, sem vísar til breytinga á stöðu einstaklinga í tekjudreifingunni. Niðurstöðurnar sýna að stór hluti íbúa landsins upplifa umtalsverðar breytingar á tekjum frá einu ári til annars: á flestum árum hækka eða lækka tekjur meira en þriðjungs einstaklinga um að minnsta kosti 10%. Afstæður hreyfanleiki er líka talsverður en einkennist af stuttum tilfærslum, yfirleitt um eitt tíundarbil, en stór stökk eru sjaldgæf. Árin eftir ganga breytingarnar til baka fyrir umtalsverðan hluta fólks. Hreyfanleikinn er mestur í kringum miðju tekjudreifingarinnar og fastheldni efsta tekjubilsins er meira en þeirra neðri. Þá hefur dregið úr efnahagslegum hreyfanleika það sem af er 21. öldinni. Að lokum eru áhrif efnahagslegs hreyfanleika á ójöfnuð á Íslandi hófleg: ef horft er til dreifingu meðaltekna yfir fimm ára tímabil lækkar Gini-stuðullinn um innan við 10% í samanburði við að notast aðeins við tekjuupplýsingar fyrir eitt ár.