Fósturbarn eins og kría á steini: Reynsla barna af fóstri og skólagöngu

Útdráttur

Börnum sem geta ekki dvalið hjá foreldrum sínum vegna erfiðra aðstæðna er jafnan komið í fóstur á einkaheimili fyrir tilstilli barnaverndarnefnda. Markmiðið er að búa barninu tímabundið tryggar uppeldisaðstæður eða að koma því varanlega fyrir þegar ekki þykir unnt að bæta aðstæður þess með öðrum hætti. Til fósturráðstöfunar er því einkum gripið þegar talið er að líkamlegri eða andlegri heilsu barnsins eða þroska þess sé hætta búin vegna framferðis foreldra eða vegna hegðunar barnsins.

Rannsóknir staðfesta að námsgengi fósturbarna er oft slæmt, óstöðugleiki í fóstri hefur neikvæð áhrif og samráði við börn um ákvarðanir í málum er oft áfátt. Þessi grein fjallar um rannsókn á fóstri barna og skólagöngu. Markmiðið var að athuga reynslu viðmælenda af fósturdvöl og skólagöngu, m.a. hvort þeir teldu að haft hefði verið samráð við þá um ákvarðanir. Um var að ræða viðtalsathugun með þátttöku- og barnmiðuðu sniði, þar sem reynt var að veita viðmælendum talsvert sjálfdæmi um tilhögun viðtala. Rætt var við fjóra unglinga á aldrinum 14 til 16 ára. Sumir höfðu dvalið á víxl í fóstri eða hjá foreldrum. Í niðurstöðum vöktu áföll og tíð skipti um skóla einna mesta athygli og það beindi meðal annars athygli að óstöðugleika fóstursins. Hvert barn hafði sótt 4–5 skóla. Á þeim tíma þegar rannsóknin var gerð höfðu börnin alls skipt um skóla 26 sinnum og lent í ýmsum vanda, t.d. einelti og óréttmætum ásökunum. Reynsla fósturbarnanna af skólagöngu var með ýmsu móti. Samvinna var nokkur milli skólans og barnaverndarnefndar sveitarfélagsins en samráð við börnin lítið og vinnuaðferðir virtust ekki efla þau nema að litlu leyti. Erfitt reyndist að finna börn til að ræða við og strandaði þar mest á milliliðum sem þurfa að leyfa slíkt. Rannsóknin náði til fárra og var markmiðið því ekki að alhæfa um niðurstöður. Í ljósi þeirra má þó álykta að barnaverndarnefndir og skólar þurfi, a.m.k. stundum, að skilgreina betur frumkvæði, tryggja fósturbörnum meira öryggi og treysta betur námsgengi þeirra. Þess er vænst að niðurstöðurnar geti nýst til að efla menntun fósturbarna.